وبلاگ تخصصی حقوق ایران

حضرت آيت‌ا... مجتبي تهراني هم زمان با ماه مبارک رمضان و در آغاز سلسله مباحث دعا، امور تأثيرگذار بر استجابت دعا را برشمرد و نقش زمان و مکان را بر استجابت دعا مورد تأکيد قرار داد.

در باب دعا چند تقسيم بندي وجود دارد که يکي از آن ها دعاي مأثور و غير مأثور است. دعاي مأثور به اين معنا است که از ناحيه اولياي خدا قالب ريزي شده است و انسان نمي تواند در آن ها دخالت و تصرف کند. ما بعدا وارد اين بحث مي شويم و ادعيه اي را که از ائمه و معصومين وارد شده است، بررسي خواهيم کرد.

دعاي غيرمأثور دعايي است که انشا و قالب ريزي آن به عبد واگذار شده است. يعني هرکس مي تواند خواسته هايش را در قالبي بريزد و از خدا تقاضا کند. اين را مي‌گوييم دعاي غيرمأثور.

اين طور نيست که دعاي غيرمأثور به طور مطلق باشد و هيچ شرايطي نداشته باشد؛ بلکه داراي يک سري آداب و شرايطي است که من در جلسات گذشته شايد در بيش از 20 جلسه اموري را نسبت به قالب هاي دعا و نوع تقاضاهايي که بنده از خدا مي خواهد مطرح کردم که عبد بايد آن شرايط را رعايت کند.

بررسي امور تأثيرگذار بر استجابت دعا

آن چه مي خواستم به آن اشاره کنم اين است که ما به طور کلي در معارفمان به دستورهايي برخورد مي کنيم که از ناحيه اولياي خدا در باب دعا کردن صادر شده است و مي بينيم که اين دستورها را در روابط گوناگون مطرح مي‌کنند. اولياي خدا در اين روايات اموري را درباره دعا مطرح مي کنند که گويي بر روي دعا اثر دارند. اصل بحث من اين است که اثر اين امور بر روي دعا چگونه اثري است؟

تأثير زمان و مکان بر دعا

بحث من به صورت کلي است. يک وقت بحث «زمان» مطرح است، يک وقت بحث «مکان» است که بر روي دعا تأثير مي گذارد؛ مثل مسجد، حرم هاي مطهره ائمه و حرم و حائر حسيني . بعد هم مي‌بينيم که يک سنخ اعمال را هم مطرح ميکنند که مثلا اگر قبل از دعا انجام شود، روي دعا اثر ميگذارد. حالا من سرآمد اعمال را مطرح ميکنم، روايات آن را هم مطرح ميکنم. بحث در اين است که اين امور بر روي دعا اثر دارد. اين يعني چه؟

تأثير نماز و روزه بر دعا

من دو عمل را که به خصوص در ماه مبارک رمضان بيشتر مورد ابتلاء ما است مطرح ميکنم. در روايات بسيار داريم که کسي که حاجتي دارد، اگر نماز بخواند و در نماز يا بعد از نماز دعا کند، دعايش مستجاب است.

طهارت و نماز

اين روايت را شايد من قبلا خوانده باشم. ديلمي اين روايت را در ارشاد القلوب نقل ميکنند که پيغمبر اکرم فرمود: «يقول الله تعال من أحدث و لم يتوضأ فقد جفاني و من أحدث و توضأ و لم يصل رکعتين فقد جفاني و من أحدث و توضأ و صل رکعتين و دعاني و لم أجبه فيما سألني من أمر دينه و دنياه فقد جفوته و لست برب جاف»؛(وسائل الشيعه) خداوند فرموده است اگر کسي محدث شود و وضو نگيرد به من جفا کرده است؛ اگر محدث شد و وضو گرفت ولي دو رکعت نماز نخواند و دعا نکرد و از من چيزي نخواست، به من جفا کرده است؛ اگر کسي وضو گرفت و نماز خواند و از من چيزي درخواست کرد و من به او عطا نکردم، من به او جفا کردم. -حالا درخواست او مي خواهد امر ديني باشد يا امر دنيايي باشد؛ هرچه باشد، باشد- اگر من به او عطا نکنم به او جفا کردهام و من هم پروردگاري جفاکار نيستم. در اين روايت نماز را مطرح ميکند.

نماز و حمد و ثناي الهي

روايتي از امام صادق (ع) است که حضرت فرمود: «ذا کانت لک حاجة فتوضأ و صل رکعتين ثم احمد الله و أثن عليه و اذکر من آلائه ثم ادع بما تحب».(وسائل الشيعه) اگر حاجتي داشتي وضو بگير و دو رکعت نماز بخوان و حمد و ثناي الهي را به جا آور، نعمت هاي خداوند را يادآور شو و بعد از خدا تقاضا کن. در اين صورت دعايت به اجابت مي رسد.

نمازهاي واجب

عرض کردم در اين باب روايات زياد داريم. در يک روايتي از پيغمبر اکرم(صلي ا... عليه و آله وسلم) است که حضرت فرمود: «من أد فريضة فله عند الله دعوة مستجاب».(وسائل الشيعه) اگر کسي نماز واجبي را بخواند نزد خداوند يک دعاي مستجاب دارد.گويي از خدا به اندازه يک دعاي مستجاب طلبکار مي شود.

نماز حاجت در مصلاي خانه

اين روايت را خوب دقت کنيد! روايت از امام ششم (ع) است که به مسمع ميگويد: «يا مسمع ما يمنع أحدکم ذا دخل عليه غم من غموم الدنيا أن يتوضأ ثم يدخل مسجده و يرکع رکعتين فيدعو الله فيهما أ ما سمعت الله يقول و استعينوا بالصبر و الصلاة».(مستدرک الوسائل)، حضرت به مسمع مي فرمايد چه مانعي وجود دارد که وقتي شما يک ناراحتي و گرفتاري دنيوي پيدا کرديد، برويد وضو بگيريد و برويد در محلي که معمولا در آن جا نماز ميخوانيد دو رکعت نماز بخوانيد و بعد در نمازتان از خدا بخواهيد که خدا اين گرفتاري تان را برطرف کند؟! آيا نشنيدهاي که خداوند در قرآن مي گويد: «و استعينوا بالصبر و الصلاة».

معناي کمک گرفتن از نماز و روزه

در اين روايت از نظر طلبگي مفسر تمام رواياتي است که در باب دعا وارد شده و مي‌فرمايد «نماز بخوان، بعد دعا کن». اين روايت، مفسر تمام آن ها است. من اين ها را پشت سر هم و به ترتيب خواندم تا آنهايي که اهل فضلند، دقت کنند. اين روايت، مفسر آن روايتها است.عون و اعانه، يعني «کمک کردن» و استعانت يعني «کمک گرفتن». «استعينوا بالصبر و الصلاة» يعني از نماز و روزه کمک بگيريد ...

معناي کمک گرفتن چيست؟ معنايش اين است که مثلا من کاري را مي خواهم انجام بدهم و اين جا به تنهايي نميتوانم موفق شوم. يعني آن کاري که ميخواهم انجام دهم، برد و کاربرد دارد، اما من را به مقصد و هدفي که ميخواهم نميرساند. لذا بايد از يک چيز ديگر کمک بگيرم تا کاربرد آن تأمين شود. بايد براي اين که به هدف برسم، کمک بگيرم. معناي «استعينوا» اين است. از صبر و نماز براي اين که دعايت به اجابت برسد، کمک بگير.

نقش نماز و روزه در تشديد مقتضي، به فعليت رساندن يا تسريع اجابت دعا

اين جا بحث اين نيست که نماز نسبت به دعا مقتضي درست مي کند که به اجابت برسد. در خود دعا مقتضي براي اجابت وجود دارد. نماز اين مقتضي را يا تشديد ميکند يا به فعليت ميرساند و يا به اجابت سرعت ميدهد. يکي از اين سه مورد است. خود دعا مستقلا کاربرد دارد. دعا کاربرد دارد، اما اين امور کمک اند براي دعا يا براي اين که مقتضي را تشديد کنند، يا به فعليت برسانند و يا سرعت در اجابت ايجاد کنند. جمع بين تمام روايات و آياتي که ما در اين باب داريم اين است . آن‌وقت در اين جا حضرت مي گويد از نماز کمک بگير يعني در خود دعا مقتضي به اجابت رسيدن است. اما از نماز کمک بگير.

روزه، مصداق بارز صبر

روايت از امام هفتم (ع) است که: «الصبر الصوم ذا نزلت بالرجل الشدة أو النازلة فليصم ن الله يقول استعينوا بالصبر و الصلاة».12 يا امام صادق (عليه السلام) مي‌فرمايند: «الصبر الصيام». و يا در روايت ديگري دارد: «ذا نزلت بالرجل النازلة و الشديدة فليصم فن الله عز و جل يقول و استعينوا بالصبر يعني الصيام». روايت متعددي است، آن هايي که اهل اين مباحث اند، بروند و در اين روايات دقت کنند. اين روايات مي‌گويد از روزه و نماز کمک بگير. دعا کاربرد دارد، اما عواملي هستند که در تقويت مقتضي، يا به فعليت رساندن، يا تسريع در اجابت بر روي دعا اثر مي گذارند.

سر دعاهاي بعد از نماز

اولين دعاهايي که مخصوص اين ماه وارد شده است، دعاهاي بعد از نماز است. «اللهم ارزقني حج بيتک الحرام...»، «يا علي يا عظيم يا غفور يا رحيم...»، «اللهم أدخل علي أهل القبور السرور...»؛ اين دعاها همه، براي بعد از نماز است؛ آن هم در ماه رمضان که انسان روزه است. دقيقا همه اينها حساب شده است. چون کاربرد دعا با نماز و روزه بيشتر است. هم روزه کاربرد دارد، هم نماز و هم ايام اين ماه کاربرد دارد و همه اين عوامل در مستجاب شدن دعا کمک ميکنند. همه اين ها کمک مي کنند که دعا به مقصد و هدف اجابت برسد.

سر تأثير نماز و روزه بر دعا

اما ريشه کار چيست که صوم و صلاة روي دعا اثر مي گذارند؟ سر آن چيست؟ من فقط يک اشاره کنم و بگذرم سرش اين است که اين کارها، روح عبد را از نظر اتصال به ربش تقويت مي کند که اين اتصال به خدا اهم امور در دعا است.يعني «انقطاع عن غير ا... و اتصال بالله تعالي». اخلاص در دعا مهم ترين مسئله براي مستجاب شدن دعا است. اين که ميگويد از روزه کمک بگير، از نماز کمک بگير، کمک آن ها چيست؟ کمک آن ها اين است که انسان را بيشتر به خدا متوجه ميکند. لذا درخواستي که ميخواهي بکني، با نماز و روزه محکمش کن تا خالص تر و قويتر شود. اين کار براي اين است.

منبع :خراسان - مورخ سه‌شنبه 1389/05/26 شماره انتشار 17626

با تشکر:وبلاگ تخصصی حقوق ایران www.dad-law.blogfa.com