وبلاگ تخصصی حقوق ایران

پرسشها:

1.طی قولنامه ای مالک تعهد داده است خانه خود را در 22/10/89 به شخص دیگری(متعهد له)بفروشد:

الف-اگر مالک از فروش خانه امتناع کند چه حقوقی برای متعهدله وجود دارد؟(2 نمره)

پاسخ:در جلسات متعددی به این موضوع پرداختیم که اگر تعهد به ترک فعل  باشید یا فعل منفی و... مانند همین مورد ابتدا فرد الزام می شود و در این مورد بخصوص نیز ابتدا الزام می شود و اگر چنین نکرد اجبار می شود در جلسه 20/9/89 بیش از 5 مثال در این زمینه گفته شد(مراجعه کنید به جزوه دشتنوشت خود)رارداد را امضا می کند.الحاکم ولی ال حال چنانچه حکم صادر شد و فرد حاضر به  انتقال نشد حاکم  از سوی وی قرارداد امضاء می شود.الحاکم ولی الممتنع.

ب-اگر مالک پیش از رسیدن موعد ،خانه خود را به شخص ثالثی بفروشد وضعیت قرارداد آنها را توضیح دهید . (2 نمره)

پاسخ: متن جزوه«....اثري كه قولنامه دارد تنها يك تعهد است فرض كنيد كه فردي ضمن قرارداد متعهد مي شود كه خانه خود را در 3ماه آينده به طرف ديگر قرارداد منتقل نمايد. اگر در همين مثال متعهد 2 ماه بعد خانه خود را به ديگري منتقل نمايد چه اثري بر قرارداد وي با ديگري مترتب است؟ دو نظر وجود دارد:

گروهي معتقدند كه قرارداد بايد غيرنافذ باشد. زيرا وقتي قولنامه هاي بسته مي شود براي فرد طرف معامله حق عيني در ملك ايجاد مي شود(مثل حق مرتهن در عين مرهونه) از آنجاييكه معامله دوم معارض با اين حق است، غيرنافذ است.

در برابر گروهي اعتقاد دارند كه چنين قراردادي عدول از تعهد محسوب مي شود و تنها براي متعهد له حق فسخ قرارداد  و دريافت بوجود مي آيد .لذا چنين قراردادي صحيح است. (صفحه 102 جزوه مدنی 3)

2.ضمن توضیح مفاد ماده 270 ق.م ایرادات وارد بر آنرا توضیح دهید. (4 نمره)

پاسخ:در جلسه آخر مفهوم ماده را بیان نمودیم و تعارض ظاهری آنرا با ماده 314 قانون مدنی توضیح دادیم وبیان شد که واژه «یا» که در متن قانون است باید حذف شود. لذا، اصل بر اين است كه فرد نمي تواند آن مال را مسترد نمايد مگر آنكه اثبات نمايد كه 1- مال غير بوده است و ثانياً 2- با مجوز قانوني در يك او بوده است و3- اذن در تأديه نداشته است.(صفحه 117 جزوه+توضیحاتی که در جلسه آخر، حاشیه آن در جزوه نوشته شد)

3.حقوقدانان معتقدند که تمامی اقسام اشتباه نسبت به موضوع قرارداد را باید مشمول ضمانت اجرای یکسانی قرارداد مثلاًفرقی نمی کند که آیا خود خریدار اشتباه کرده یا فروشنده وی را فریب داده است،اما بنظر ما این طرز تفکر صحیح نیست. انواع اشتباه و ضمانت اجراهای آنرا که به نوعی اصلاح این طرز تفکر است را توضیح دهید.(4 نمره)

پاسخ:برای سهولت در پاسخ دهی 3 خط راجع به سوال توضیح داده شد که با موارد مشابه اشتباه گرفته نشود لذا بخشهایی از جزوه را مجدداً می نویسیم:«....به نظر حقوقدانان ، قانون همه اين موارد(جاييكه فرد خود اشتباه كرده يا او را به اشتباه انداخته اند ) را زیر مجموعه مواد 200و 199 ق م قرار داده است و بر همه این معاملات حکم به بطلان داده است .. ولی به نظر ميرسد نبايد ضمانت اجراي همه این معاملات را یکی دانست برای اثبات این ادعا ما باید اشتباهات را دسته بندی کنیم :

1-     در جایی که هر دو طرف معامله به دلیل ویژگی جسم دچار اشتباه می شوند . که این قرارداد باطل بوده است . زيرا اين اشتباه عموماً از سوي هر انسان متعارف صورت مي پذيرد.

2-          در جایی که عملیات طرف قرارداد موجب اشتباه شود .

شما یک کالای را پیدا می کنید و فکر می کنید که این عتیقه است اما در مراجعه به عتیقه فروشی با رفتار عتیقه فروش در مورد ان شئ تعقیر عقیده می دهید . و این مکر عتیقه فروش نیز موجب  اشتباه  خريدار وموجب بطلان معامله می شود . 

3-     اشتباه در جایی موجب بطلان میشود که طرف قرارداد به موضوع قرارداد آگاه بوده یا می بایست آگاه می بود  سکوت کرده و این سکوت مخالف معیارهای بازرگانی و متعارف است .

مثال: وقتی شخصی به عتیقه فروشی می رود مطمئناً به قصد خرید عتیقه رفته و اگر جنس دیگری به او بفرو شند این معامله باطل است .

4-          اشتباه کننده خود تقصیر کرده باشد

به نظر ما اگر اشتباه او خارج از رفتار یک انسان متعارف باشد مقبول نیست . مثلا – فرد به نمایندگی پراید برای خرید بنز برود اگر پرايدي بخرد بعنوان بنز اشتباه وي قابل اعتنا نيست يا اشتباه وي به نحوي باشد كه هيچ فرد متعارفي چنين اشتباهي را مرتكب نمي شده است.

5-     جایی که فرد ضمان ناشي از اشتباه را قبول کرده باشد .مثلاً در قرارداد شرط كرده باشد كه اين ساعت طلا را مي خرم حتي اگر طلا هم نباشد.در اينجا در اصل فرد بر بي اهميت بودن جنس موضوع قرارداد تاكيد مي ورزد.در اینجا نیز اشتباه قابل قبول نیست . »(مراجعه شود به صفحه های50 و 51 جزوه)

پرونده:

طی قراردادی شرکت الف 300 تن مواد اولیه به شرکت ب فروخته وثمن آنرا نیز دریافت کرده است و آن شرکت متعهد است که در 22/10/89  مواد اولیه را تحویل دهد.شرکت ب نیز براساس شرط ضمن این قرارداد تعهد نموده است کالاهای تولیدی خود را به مدت یکسال به با تخفیف 10% به شرکت الف بفروشد.

با استدلال و استناد به قانون وطرح فروض و نظریات محتلف حقوقی  پاسخ دهید:(هر پاسخ 2 نمره)

1.از لحاظ حقوقی به تعهد شرکت ب چه می گویند و چنانچه ب از فروش کالاها سرباز زند چه حقوقی برای الف متصور است؟

پاسخ:نام تعهد شرط فعل حقوقی است.در جلسات متعددی به این موضوع پرداختیم که اگر تعهد به ترک فعل  باشید یا فعل منفی و... مانند همین مورد ابتدا فرد الزام می شود و در این مورد بخصوص نیز ابتدا الزام می شود و اگر چنین نکرد اجبار می شود.پاسخ سوال در جزوه همراه با مثالی مشابه ذکر می شود:« ضمن يك قرارداد طرفين تعهد کنند که پس از انجام قرارداد ،مشروط علیه ملک خود را به مشروط له واگذار کند . (فعل مثبت حقوقي)

   239ق.م.در این ماده شرط مباشرت شده شرطی که طبق آن خود متعهد باید تعهد را انجام دهد .  مثل پزشكي در زمينه قلب تخصص دارد و از او طبق شرط بخواهيم كه كليه ما را عمل كند.

   ماده 240ق.م: تخلف از شرط یک مرحله تحت عنوان اجبار و الزام متعهد به وجود می آورد . حال دو سوال پیش می اید

نخست، این مرحله الزام که بدان اشاره شد(مواد237 الي 239) مربوط به کدام یک از شروط است ؟

دوم، ایا این مرحله قابل اسقاط است یا خیر .؟

اما پاسخ به سوال  اول، شرط نتیجه یا شرط صفت دو حالت دارد يا موجود هستند و یا موجود نیستند در این موارد الزام بي معناست اگر اين شروط ممتنع شوند مشروط له مستقیم به سراغ فسخ می رود .لذا بايد گفت، این الزام  تنها برای شرط فعل به کار می رود.

در نظام قراردادی ايران قبل از مرحله فسخ همانگونه كه مشاهده نموديم مرحله  الزام وجود دارد.داریم م 222ق م به آن مرحله اشاره کرده است در نظام حقوقی ایران متعهد، ابتدا اجبار می شود و اگر این اجبار میسر نشد به سراغ فسخ قرارداد میرویم . در مورد پاسخ سوال بايد گفت بنظر مي رسد مرحله الزام كه در ماده 237 به بعد وجود دارد جزء قوانين تكميلي است لذا مي توان خلاف آن توافق نمود.»(مراجعه شود به صفحات99 و 100 جزوه مدنی 3)

2.آیا الف می تواند با این استدلال که قیمت مواد اولیه گران شده است از اجرای قرارداد سرباز زند؟چرا؟

پاسخ:خیری پاسخ را در جزوه با مثال مشابه می توان دید «..... فرض کنید شما با شخص ديگري قرارداد می بندید که ملک شما را بسازد و تحویل دهد در حین انجام تعهد قیمت مصالح بالا می رود به نحوی که اجرای قرارداد به سختی و به دشواری ممکن می شود . آیا می توان این شخص را به اجرای تعهد ملزم کرد ؟ یا این فرد می تواند از اجرای تعهد شانه خالی کند ؟ باید دقت داشت که حوادث غیر قابل پیش بینی هیچ خللی به اجرای قرارداد وارد نمی کنند زیرا ریسک نیز جزئی از قرارداد است . هیچ  یک از طرفین نیز تضمینی نداده که طرف مقابل حتماً سود کند . »(مراجعه شود به صفحه 85 جزوه)

3.در صورتیکه الف مواد اولیه با کیفیت پایینی را به شرکت ب تسلیم کند چه حقوقی برای شرکت ب متصور است؟

پاسخ:پاسخ را در صفحه 120 جزوه بیابید:«279 ق.م: در موضوع تعهد هنگامي كه كلي باشد لازم نيست متعهد براي پرداخت تعهد فرد اعلاء تعهد را پرداخت نمايد، اگر فردي تعهد كرده صد تن گندم به فرد ديگر تحويل دهد لازم نيست از بهترين نوع گندم تحويل دهد بلكه از فردي كه نه معيوب و نه فرد اعلاء ولي حد وسط باشد پرداخت نمايد برائت ذمه وي حاصل مي شود. اگر وي فرد معيوب را تسليم نمايد متعهدله مي تواند از تحويل موضوع تعهد امتناع  كند و همچنين بر او اين تعهد نيست كه فرد اجلي يا اعلي  موضوع تعهد را تسليم نمايد زيرا موضوع تعهد عرفاً بدون وصف يا قيدي منصرف به فرد متعارف است»(مراجعه به صفحه 120 جزوه)

4.چنانچه ب بدین علت که الف نتوانسته تعهد خود را به موقع انجام دهدطرح دعوی خسارت نماید و الف نیز بتواند بی تقصیری خود را اثبات کند دادگاه باید چه حکمی صادر نماید؟

پاسخ:خیر تنها در دوحال فرد از مسوولیت مبری است که یا فورس ماژور را اثبات نماید یا اینکه تقصیر متعهد له را به اثبات برساند زیرا فرض بر تقصیر متعهد است.« در چه زمان متعهد می تواند عذر بیاورد و عنوان کند که این خسارت قابل پرداخت نیست ایا اینکه اثبات کند عدم انجام تعهد ناشی از تقصیر وی نیست کافی است یا خیر ؟

قانون گذار به این پرسش پاسخ منفی داده صرف اثبات بي تقصيري دلیل بر معافیت متعهد بر عدم پرداخت خسارت نیست .قانون گذار فرض تقصیر را برای متعهد قراردادی در نظر گرفته  است.طبق فرض تقصیر متعهد مسئول است الا اینکه اثبات کند:                                                                                                        1- عدم انجام تعهد ناشی از عمل متعهدله بوده

اگر متعهد ثابت نماید عدم انجام تعهد به علت عملی بوده است که منتسب به خود متعهدله می باشد. و آن عمل نیز علت تامه عدم انجام تعهد باشد . در این حالت متعهد معاف از پزداخت خسارت می باشد . مانند اینکه شخصی در مقابل دیگری متعهد شود تا ظرف یکماه ساختمان او را نقاشی کند ولی خود متعهد له در ساختمان راقفل نماید و کلیه آنرا در اختیار متعد قرار ندهد . که در این صورت عمل خود متعهدله موجب عدم انجام تعهد بوده است.و تقصیری متوجه متعهد نیست.

2 - فورس ماژور

فورس ماژور = واقعه غیر قابل پیش بینی و غیر قابل اجتناب خارجی که انجام تعهد را غیر ممکن می سازد . فورس ماژور : بايد داراي سه ويژگي باشد اولاً 1- حادثه خارجي باشد يعني خارج از اختيار ما باشند خواه ازعوامل دروني باشد مثل مريضي يا بيروني مثل سيل و زلزله 2- بايد غيرقابل پيش بيني باشد. 3-غيرقابل دفع و اجتناب باشد. اگر حادثه اي اين ويژگي ها را داشت و باعث شد يك قرارداد اجرا نشود فرد متعهد مسئول پرداخت خسارت نيست.

مانند: اینکه یک پیمانکار در مقابل اداره راه و ترابری محلی متعهد شود تا ظرف یکسال جاده ای را جهت عبور و مرور اهالی روستایی از مسیری خاص احداث نماید . پس از بستن پیمان چنان رانشی در زمین مسیر آن حادث شود که امکان احداث جاده را غیر ممکن سازد. در این خصوص ماده 229 مقرر میدارد:«اگر متعهد بواسطه حادثه که رفع آن خارج از حیطیه اقتدار اوست نتواند از عهده تعهد خود بر آید محکوم به تأدیه خسارت نخواهد بود»(مراجعه شود به صفحات 84 جزوه:توضیح دانشجویانی که سر کلاس بودند «گفتار چهار» را به «2» تغییر دادند.)

موفق و پیروز باشید

منبع