شرب خمر
"خمر" در اصل به معنای ستر و پوشانیدن است. خمر را بدان جهت ساتر گفتهاند که موجب پوشانیده شدن عقل انسان میشود. خمر هر نوع مایع مستکنندهای را شامل میشود و تنها منحصر به خمری که از خرما و انگور میگیرند، نیست. خمر از آن رو حرام است که مسکر است. در واقع علت حرمت خمر سکرآور بودن آن میباشد. ازاینرو هر مایعی که سکرآور بوده و موجب زوال عقل شود، حرام است. در مورد حرمت خمر در میان تمامی فرقههای اسلامی، اعم از شیعه و سنی، اتفاق نظر وجود دارد؛ اگرچه درخصوص برخی مصادیق آن از قبیل فقاع بین علمای مذاهب اختلاف وجود دارد و علمای شیعه آن را حرام میدانند. حال این پرسش پیش میآید که آیا شرب خمر قبل از اسلام هم حرام بوده و از احکام امضایی در اسلام است یا اینکه بعد از اسلام حرام شده و از احکام تأسیسی میباشد؟
گروهی از علمای امامیه اعتقاد دارند که خمر در تمامی شرایع حرام بوده و در هیچ شریعتی - ولو برای اندک زمانی- حلال شمرده نمیشده است؛ اما برخی دیگر از علما برخلاف این نظر معتقدند که خمر در آغاز نزول اسلام حرام نبوده است و مسلمانان آن را مورد استعمال قرار میدادهاند؛ اما بعدها و آن هم نه یکباره؛ بلکه به صورت تدریجی و در 4 مرحله حرام اعلام شده است.
به گفته این فقها، تدریجی بودن حرمت خمر به دلیل آمادهسازی افکار عمومی مسلمانان در جهت اجتناب از شرب خمر بوده است. این گروه از علما در مورد حرمت خمر به 4 آیه از قرآن کریم استناد کردهاند که نشاندهنده حرمت تدریجی آن است:
1" -و من ثمرات نخیل و الاعناب تتخذون منه سکراً و رزقاً حسناً) "نحل /67)
این آیه گام نخست در جهت حرمت تدریجی خمر میباشد و در مکه بر پیامبر نازل شده است. در زمان نزول این آیه مسلمانان همچنان خمر را استعمال میکردند. این آیه بدون اشاره به حرمت خمر، تنها به جلب نظر مسلمانان به موضوع خمر و منشأ آن پرداخته است.
2" - یسئلونک عن الخمر و المیسر قل فیهما اثم کبیر منافع للناس و اثمهما اکبر من نفعهما( "بقره / 219)
این آیه نیز مانند آیه اول به حرمت خمر اشارهای نکرده است؛ بلکه با لحنی آرام و مؤثر مسلمانان را به اندیشیدن صحیح و تفکری سنجیده رهنمون میسازد.
3" - لا تقربوا الصلوه و انتم سکاری( "نساء/ 43)
این آیه برخلاف آیات قبلی محدودیت زمانی برای شرب خمر را به دنبال داشته است؛ یعنی براساس آن شرب خمر هنگام ادای نماز حرام و در سایر مواقع مانند سابق مجاز بوده است. درباره شأن نزول این آیه آمده است: شخصی به نام "عبدالرحمن بن عوف" جمعی را به عنوان مهمان دعوت کرده و به شرب خمر مشغول میشوند. آنان پس از شرب خمر به امامت یکی از حاضران نماز میگزارند. پیشنماز در حالت مستی در نماز میخواند: "قل یا ایها الکافرون اعبد ما تعبدون" و به این ترتیب، قید " لا " را در جمله دوم ادا نمیکند.
4"- انما الخمر و المیسر و الأنصاب و الأزلام رجس من عمل الشیطان فأجتنبوه" )مائده / 90)
این آیه با لحنی قاطع و خالی از هرگونه ابهام حرمت شرب خمر را به مسلمانان متذکر میشود.
"فأجتنبوه" صیغه امر و از لحاظ اصولی دال بر وجوب اجتناب از خمر میباشد.
امروزه الکل تنها ماده مستکننده محسوب نمیشود؛ اما بیشک از مهمترین آنهاست. مواد مخدر و افیونی بسیاری وجود دارند که با استعمال آنها حالت مستی به انسان دست میدهد و عقلش زایل میشود.
حال باید دید منظور از شخص مست چه کسی است و مصرف چه میزان الکل میتواند موجب مستی مصرفکننده شود؟
از لحاظ پزشکی اگر میزان الکل موجود در خون مصرفکننده بین 6/0 تا یک گرم در هر لیتر خون باشد، آثار مستی در او ظاهر میشود؛ اما با این حال در مورد چنین شخصی مستی کامل رخ نخواهد داد. چنانچه میزان الکل موجود در خون مصرفکننده به 2 گرم در هر لیتر خون برسد، مستی کامل رخ داده و چنین شخصی تعادل خود را از دست میدهد و هنگام راه رفتن تلو تلو میخورد. مصرف بیش از این اندازه ممکن است اثرات و ضایعات جانی برای مصرفکننده به دنبال داشته باشد؛ به طوری که وجود 4 گرم الکل در هر لیتر خون موجب اغما و بیهوشی و 6 گرم الکل منجر به مرگ مصرفکننده خواهد شد.
در مورد مصرف الکل در جوامع مختلف سیاستهای متفاوتی اتخاذ شده است. در برخی کشورها مانند ایران استعمال مشروبات الکلی جرم محسوب میشود؛ در کشور ما علاوه بر این که بر مصرفکننده خمر حد الهی جاری میشود، در بعضی موارد استعمال مشروبات الکلی از علل مشدده مجازات به شمار میآید؛ مانند رانندگی در حالت مستی. با این حال، مست بودن در قانون مجازات اسلامی از علل رافع مسئولیت کیفری است؛ مشروط بر اینکه شخص مست به کلی مسلوبالاراده شده و به قصد ارتکاب جرم مست نکرده باشد.
تعدادی از کشورها سیاست جرمزدایی را در مورد استعمال مشروبات الکلی در پیش گرفتهاند؛ اما در پارهای موارد آن هم برای حفظ نظم و مصلحت شهروندان محدودیتهایی در مصرف آن توسط قانونگذار پیشبینی شده است.
هماکنون در کشور فرانسه مصرف الکل به هنگام رانندگی و تظاهرات مستانه در ملأ عام ممنوع است و مراکز عرضه مشروبات الکلی از ارائه خدمات به اشخاص زیر 16 سال منع شدهاند.
برخی کشورها هم به جای پیگیری سیاستجرمانگاری یا جرمزدایی در مورد استعمال مشروبات الکلی، سیاست بینابین را اتخاذ کردهاند. برای مثال در بعضی از کشورهای اسلامی مصرف مشروبات الکلی ممنوع است؛ اما استعمال مشروب در هتلها و رستورانها جرم نبوده و پلیس حق دخالت ندارد.
مصرف الکل توسط شهروندان نه تنها به انحطاط اخلاقی آن جامعه منجر خواهد شد؛ بلکه هزینههای زیادی را از لحاظ کیفری درجهت مبارزه با آن برای جامعه در پی خواهد داشت. مصرف الکل افزون بر آثار زیانباری که بر مصرفکننده آن بر جا میگذارد، بر فرزندان به وجود آمده از این افراد نیز تأثیر گذاشته و منجر به عقبماندگی و پایین بودن ضریب هوشی آنان میشود.
از لحاظ جرمشناسی نیز استعمال الکل افراد را در آستانه ارتکاب جرم قرار میدهد و از طرفی زمینه بزهدیدگی این قبیل افراد را فراهم میسازد. به عبارت دیگر، این قبیل افراد به دلیل مستی و سلب اراده و فقدان شعور از استعداد بالایی در جهت بزهدیده واقع شدن برخوردار هستند و بهراحتی از سوی دیگران مورد سوءاستفاده قرار میگیرند.
بدیهی است که تنها قانون و در پیش گرفتن شیوههای کیفری نمیتواند زمینهساز کاهش و یا از بین رفتن مصرف الکل در یک جامعه شود؛ اما پایبندی به ارزشهای دینی و اجتناب از ارتکاب محرمات گامی بلند در جهت کاهش مصرف الکل و در نتیجه داشتن جامعهای پاک و پویا با نیروهای انسانی سالم و متعهد خواهد بود.
تبادل نظر و افزایش سطح علمی و آشنایی بیشتر با قوانین و مقررات.منبع مقالات حقوقی برای کار تحقیقی 1 و 2 حقوق,پايان نامه كارشناسي ارشد حقوق و پاسخ به سوالات کاربران,نقد و بررسی قوانین و دکترین حقوقی و همچنین انعکاس آخرین اخبار حقوقی,معرفی کتب حقوقی, وبلاگ ها و سایت های حقوقی,نمونه سوالات حقوقی(دانشگاه،كارشناسي ارشد،حقوق،وکالت)و آموزشهاي حقوقي,جزوات حقوقی و منابع آزمون وکالت،کانون وکلا دادگستری،شیوه های قبولی در آزمون وکالت،بخشی از اهداف این پایگاه می باشد.
